Aandoeningen A-Z

Vaginisme: oorzaken, symptomen en behandeling

vaginisme

Vaginisme is een veel voorkomende aandoening.

Bij vaginisme is het niet vanzelfsprekend dat je van seks kunt genieten.

5% van de vrouwen heeft hier last van, al wordt vermoed dat het minder vaak wordt gerapporteerd en er veel meer vrouwen mee rondlopen.

Er rust helaas voor veel vrouwen en hun omgeving nog een taboe op om erover te praten. Veel vrouwen schamen zich ervoor.

In dit artikel bespreken we de symptomen, oorzaken en behandeling van deze aandoening.

Ben of ken je iemand die pijn heeft bij het vrijen? Lees dan verder en leer hoe je de angst en pijn mogelijk uit je leven kunt verbannen.

Lees ook: Bekkenbodemoefeningen: train je bekkenbodemspieren

Wat is vaginisme?

Psychogeen vaginisme is een zogeheten ‘seksuele disfunctie’.

Hierbij trekken de bekkenbodemspieren rondom de vagina onvrijwillig (en vaak onbewust) samen wanneer er een poging wordt gedaan om iets in de vagina te brengen, zoals een penis.

De vagina sluit zich als het ware af en de opening wordt te nauw. Dit gebeurt vaak in combinatie met onvoldoende aanmaak van vaginaal vocht, ook tijdens het voorspel.

Hierdoor ontstaat milde tot ondraaglijk hevige pijn bij het inbrengen van bijvoorbeeld de penis en is het voor de meeste vrouwen onmogelijk om geslachtsgemeenschap te hebben.

Lees ook: Vaginale schimmelinfectie

Verschillende vormen van vaginisme

Vaginisme is er in verschillende vormen.

Bij apareunie is alleen penetratie niet mogelijk en de rest wel (tampons, het maken van een uitstrijkje of een gynaecologisch onderzoek, de eigen vingers en zelfs de vingers van de partner).

In andere gevallen veroorzaakt alles wat de vagina binnengaat pijn. Zelfs een wattenstaafje doet dan al zeer.

Dyspareunie (pijn bij het vrijen) kan een symptoom zijn van vaginisme.

Oppervlakkige dyspareunie (coïtus torminosus) betekent dat de pijn bij het naar binnengaan van de penis in de vagina vooral plaatsvindt rondom en in het vestibulum (voorhof van de vagina).

Bij diepe dyspareunie vindt de pijn vooral plaats diep in de vagina en / of de onderbuik.

Dyspareunie is niet hetzelfde als vaginisme omdat dyspareunie ook bij mannen kan voorkomen (pijnlijke penis).

Dan is er nog een onderscheid tussen primair en secundair vaginisme.

Primair vaginisme betekent dat je in je seksuele leven altijd al pijn gehad hebt en dus nooit of nooit goed geslachtsgemeenschap hebt kunnen hebben. Het gaat daarbij vaak om jonge vrouwen.

Vrouwen met secundair vaginisme hebben ooit zonder seksuele problemen geleefd. Deze zijn later ontstaan, bijvoorbeeld na de zwangerschap, na een tijd geen seksuele relaties te hebben gehad of juist in een intieme relatie, en / of alleen met een bepaalde partner.

Lees ook: Sterke vaginale geur verminderen

Symptomen bij vaginisme

Bij vaginisme is er sprake van pijn vòòr (door angst), tijdens en / of na de penetratie.

Vaak trekt de pijn na het terugtrekken van (bijvoorbeeld) de penis weer weg maar soms houdt de pijn langer aan. Ook op andere plekken in je lichaam kunnen pijnsensaties ontstaan tijdens de penetratie.

Bij vaginisme kun je in veel gevallen wél zin hebben in seks en ook wel opgewonden raken.

Vrouwen kunnen eveneens een orgasme krijgen, maar alleen door de clitoris te stimuleren. Dit is overigens überhaupt voor vrouwen de manier waarop zij met het meeste gemak een orgasme krijgen.

Oorzaken van vaginisme

Vaginisme is meestal psychogeen; dat betekent dat de bron van de klachten in de hersenen wordt gevormd.

Het is een zogenoemde conversiestoornis; dat wil zeggen dat psychische klachten zich uiten in fysieke klachten en deze fysieke klachten op hun beurt weer psychische klachten geven.

In enkele zeldzame gevallen is de vagina ook echt te nauw voor penetratie.

Vaginisme gaat bijna altijd samen met angst en negatieve gedachten rondom intimiteit en seks. Angst om het fout te doen, angst voor de grootte van de penis, angst voor de pijn.

Vaak spelen negatieve ervaringen met seks een rol, bijvoorbeeld hoe je als kind kennis maakte met seksualiteit.

Soms is de oorzaak onduidelijker en heeft de patiënt geen traumatische achtergrond.

Het kan ook gebeuren dat een vrouw bijvoorbeeld veel of vaak last heeft (gehad) van een aandoening die klachten geeft in of rond de vagina en tijdens het vrijen. Deze pijn veroorzaakt dan spanning en tegenzin als het gaat om penetratie.

Denk bijvoorbeeld aan:

  • Vaginale schimmelinfecties (candida)
  • Vulvaire vestibulitis (focale vulvitis); de ingang van de vagina is geïrriteerd, branderig en schraal. De lichtste aanraking van het geslachtsdeel doet dan al pijn.
  • Vaginale droogheid
  • Seksueel overdraagbare aandoeningen
  • Syndroom van Sjögren; een auto-immuunziekte waarbij onder andere de klieren van de vagina minder goed werken
  • Spanningen en stress
  • Hormonale veranderingen

Diagnose vaginisme

Vaginisme is eigenlijk een symptoom van onderliggende, meestal psychische problemen.

20% van de vrouwen heeft weleens pijn bij het vrijen of heeft andere seksuele disfuncties en dit cijfer is nog bescheiden als we de onderzoeken moeten geloven.

De arts baseert de diagnose op basis van het verhaal van de patiënt. Pas wanneer je stelselmatig pijn hebt bij het vrijen en de arts alle lichamelijke oorzaken kan uitsluiten dan kan er een diagnose worden gesteld.

Wees er op tijd bij om te zorgen dat je de negatieve spiraal zo snel mogelijk doorbreekt.

Behandeling van vaginisme

Wanneer je seks associeert met pijn is het erg lastig om dit terug te draaien. Ook al is de aandoening vaak psychisch in de kern, dat betekent niet dat dit altijd makkelijk weer op te lossen is.

Er is veel geduld voor nodig, ook vanuit de partner. Sluit je niet voor elkaar af maar zoek juist op andere manieren toenadering. Er bestaan vele vormen van intimiteit en seks, zoals strelen en masseren, orale seks en eventueel anale seks als dit wel prettig voelt.

De huisarts kan je doorverwijzen naar een seksuoloog voor psychoseksuele therapie / gedragstherapie. Soms is het goed als in een later stadium de eventuele partner ook bij de sessies betrokken wordt.

Ook kun je naar een gynaecoloog, fysiotherapeut of alternatief arts voor een behandeling.

Doel van deze behandelingen is het opheffen van het spierspasme en de vicieuze cirkel van de angst en de pijn te doorbreken.

Ook leert het je om mentaal en fysiek ‘open te staan’ voor het naar binnen gaan van een vinger, een tampon, een penis / vibrator en bijvoorbeeld een speculum (eendenbek) bij een uitstrijkje bij de huisarts.

Bij een fysiotherapeut of gynaecoloog leer je om je bekkenbodemspieren te ontspannen en hierover controle te krijgen. Deze Kegel oefeningen waren oorspronkelijk bedoelt als hulpmiddel tegen incontinentie maar werken ook uitstekend bij vaginisme, en in het algemeen om je seksleven te verbeteren.

Ook yoga draagt bij aan ontspanning en versterking van je bekkenbodemspieren, alsmede een juiste ademhaling.

Je kunt zelf ook tijdens deze oefeningen proberen om rustig met je vinger tot het eerste kootje naar binnen te gaan (knip wel even je nagels!). Een goede ademhaling en een omgeving waar je je veilig en ongestoord voelt is hierbij essentieel.

Je kunt wat glijmiddel gebruiken of in bad gaan liggen. Overhaast niets en dwing jezelf tot niets. Wanneer het pijn doet dan stop je gelijk.

Zo kun je als je wilt op je eigen tempo rustig verder bouwen van een halve vinger naar een hele vinger naar meerdere vingers.

Ook kun je acupunctuur behandelingen ondergaan en / of speciale massages voor je bekkenbodem.

De zogenoemde ‘de-armering‘ massage gaat over het ont-harnassen van het lichaam. Harde stukken bindweefsel worden met drukpuntmassage losgemaakt in een veilige, vertrouwde omgeving.

Je kunt overactiviteit van de bekkenbodemspieren eventueel ook met botox injecties laten behandelen. Botox verzwakt en ontspant daardoor de spieren.

Verder bestaat er nog zoiets als percutane elektrische zenuwstimulatie (neurostimulatie). Dit is een behandelmethode bij chronische pijn. Zenuwen en spieren worden gestimuleerd met behulp van een elektrode.

In het dagelijks leven is het goed om stress te verminderen.

Er zijn veel fora voor lotgenoten met vaginisme.

Door behandeling kan binnen enkele weken al verbetering optreden. Vaginisme kan ook geheel overgaan.

Wil je zwanger worden en heb je vaginisme? Dat hoeft geen probleem te zijn. Je kunt indien gewenst zwanger worden door middel van zelf-inseminatie.