Gezonde Voeding Supplementen

Stevia

stevia

Stevia wordt wereldwijd gebruikt als vervanging van suikers. Na een periode in de schaduw, is deze natuurlijke zoetstof helemaal terug van weggeweest.

Dit zoetmiddel is al eeuwen populair in Zuid-Amerika. Toch is er de afgelopen decennia veel media aandacht geweest voor het gebruik van dit product. De veiligheid zou niet voldoende wetenschappelijk onderbouwd zijn, met risico’s op kanker en diabetes.

Sindsdien is echter gericht onderzoek gedaan, waaruit geconcludeerd wordt dat het gebruik wel degelijk veilig is. In 2011 is het product daarom erkend als deugdelijke toevoeging aan onze producten.

De waarden hiervan worden streng gereguleerd. Hierdoor worden onveilige hoeveelheden bijna onmogelijk gemaakt in onze dagelijkse inname.

En wist je, dat stevia een veilige optie tot gevarieerde voeding biedt bij diabetes en overgewicht?

Of dat het kan beschermen tegen allerlei moderne ziekten, zoals kanker en hart- en vaatziekten?

Wil je weten hoe dit in elkaar steekt? Lees alles in ons artikel over stevia.

Wat is stevia precies?

Stevia is een zoetmiddel, afkomstig van het Zuid – Amerikaanse kruid Stevia rebaudiana Bertoni. Het is onder andere verwant aan de zonnebloem, paardenbloem en goudsbloem. Hierdoor classificeert men deze in de Asteraceae familie.

De plant is vernoemd naar Dr. Bertoni, een botanist en onderzoeker die in het jaar 1899 als eerste verslag legde over dit kruid. In Nederland wordt het ook wel ‘Honingkruid’ of ‘Suikerplant’ genoemd.

De stevia-plant wordt in het zuiden van Amerika al vele jaren gebruikt. Het is namelijk gemakkelijker en goedkoper te telen dan andere zoetstoffen. Ook is het wel 200 à 300 keer zoeter dan suiker.

Daarom wordt stevia vaak als vervanging hiervan gebruikt.

Van origine werden de planten geteeld in de grensstreek tussen Brazilië en Paraguay. In de 70’er jaren van de vorige eeuw gingen ze echter overzee, waardoor ze nu ook in Japan en China terug te vinden zijn.

Hier werd het product razend populair. China is tegenwoordig veruit de grootste exporteur van dit middel. In Azië is stevia zelfs de meest gebruikte zoetstof!

Ook bij diabetici en overgewichtspatiënten is stevia populair. Het bevat namelijk zeer weinig calorieën en laat de bloedsuikerspiegel onaangetast.

Dat klinkt perfect! Maar hoe kom je aan dit witte, zoete goedje?

Productie van stevia

Het blad van het steviakruid wordt gebruikt in gerechten en om bijvoorbeeld thee van te zetten. De meeste producten bevatten echter een extract in plaats van het plantdeel.

Het blad wordt namelijk eerst aan een scala van bewerkings- en zuiveringsstappen onderworpen, voordat het als toegevoegde zoetstof gebruikt kan worden.

Hoe zit dit?

Stevia bestaat uit acht verschillende glycosiden, wat plantaardige moleculen met een suikerbestanddeel zijn.

Namelijk:

  • Dulcoside A
  • Rebaudioside A, C, D, E en F
  • Steviolbioside
  • Stevioside

Ondanks deze grote groep, bestaat de zoetstof die wij kennen grotendeels uit stevioside en rebaudioside A.

De plant zelf is gemakkelijk te telen, maar om aan deze moleculen te komen wordt een intensief en specifiek proces gebruikt. De bladeren van de plant worden vermalen en tot pulp gemaakt met heet water. Vervolgens wordt de pulp gedroogd en gezuiverd tot er een wit, schoon poeder overblijft.

Dit klinkt gemakkelijk, maar is helaas geen werkje voor uit de losse pols. Het proces bevat namelijk wel 40 verschillende stappen, om het eindproduct schoon en minder bitter te maken.

Gelukkig kun je stevia als poeder, tabletjes en vloeibare emulsie gemakkelijk in de winkel verkrijgen. Maar waarin kun je dit middel eigenlijk gebruiken?

Hoe gebruik je stevia?

Zoals eerder vermeld in dit artikel, wordt het blad van de steviaplant gebruikt in zowel gerechten als drankjes. Hiernaast wordt de geraffineerde versie gebruikt in allerlei soorten producten.

De smaak van stevia is dan ook erg apart. Erg zoet, maar met een lichtbittere, dropachtige nasmaak. Doe je teveel stevia in een product, dan zal de nasmaak gaan overheersen.

Bij juist gebruik is de zoete smaak erg sterk en blijft lang hangen. Zo heeft men bij het volgende kopje koffie of thee geen tweede dosis meer nodig.

Handig!

Toch wordt doorgaans niet alle suiker in een product vervangen door stevia. Door de nasmaak wordt de pure vorm van dit middel vaak als bitter ervaren. Het zoete wordt als het ware wat overspoeld.

Daarom wordt stevia vaak gemengd met erythritol, een suiker alcohol. De smaak hiervan komt zeer sterk overeen met sucrose, wat de bittere smaak verhult.

Sommige mensen zijn gevoelig voor suiker alcohol, met een opgeblazen gevoel, buikpijn en diarree als gevolg. Erythritol is echter de vorm waarbij de minste reacties ontstaan.

Waar stevia veel krachtiger zoet dan suiker, is erythritol echter veel zwakker. Toch wordt het zoetmiddel veel gebruikt in de keuken, omdat dit het gistproces van baksels niet dwarsboomt zoals stevia doet. Eveneens levert dit zeer weinig calorieën.

Ook wordt stevia wel eens gemengd met dextrose (glucose) of maltodextrin (zetmeel). Dit levert meer calorieën in het product op.

Sinds 2011 mag stevia in de Europese Unie toegevoegd worden aan voedingsmiddelen. In onze wetgeving staat opgetekend welke specifieke waren dit mogen bevatten.

Het betreft de volgende producten:

  • Chocolade
  • IJs
  • Jam
  • Kauwgom
  • Light bier
  • Light frisdrank
  • Marmelade
  • Salade
  • Saus
  • Snoep
  • Soep
  • Toetjes
  • Vruchtennectar
  • Yoghurt en yoghurtdrank
  • Zoetjes

Wanneer deze producten stevia bevatten, mogen er geen suikers meer toegevoegd worden. Dit is officieel gereguleerd via de wet.

Mogelijke gezondheidsvoordelen

De laatste jaren wordt stevia wereldwijd gebruikt als alternatieve zoetstof voor suikers (saccharose). Suikers staan bekend om hun hoge risicofactor tot allerlei verschillende gezondheidsvlakken, zoals:

  • Gebitsklachten
  • Huidveroudering
  • Onderdrukt immuunsysteem
  • Ontwikkeling van depressie
  • Stijging van de bloeddruk
  • Verhoogde kans op hersenaandoeningen
  • Verhoogde kans op longziektes
  • Verhoogd risico op kanker
  • Verslaving (suiker specifiek)
  • Risico op hart- en vaatziekten
  • Risico op overgewicht en diabetes

Om deze redenen zoekt men al langer naar een geschikte vervanging hiervoor. Één hiervan is aspartaam, een zoetstof die veel controversie kent. Vaak wordt dit in één adem genoemd met aangeboren afwijkingen, hersentumoren, diabetes en epilepsie.

Gelukkig kent de vervanging door stevia veel voordelen ten opzichte van deze middelen en de algehele gezondheid, namelijk:

  • Antioxidante eigenschappen
  • Geen effect op bloedsuikerspiegel of insuline respons
  • Geen verslavingseffect bekend
  • Verlaagt de bloeddruk
  • Verlaagt de kans op kanker
  • Zeer weinig calorieën
  • Zeer lage kans op allergische reacties

Als je het zo leest, lijkt stevia wel het antwoord op al je problemen. Hoe komt een simpele zoetstof tot deze positieve invloeden?

De werking van stevia

Onze moderne maatschappij heeft te kampen met een grote opkomst van diabetes, overgewicht, chronische ontstekingsklachten, kanker en hart- en vaatziekten. Wetenschappelijk onderzoek wijst hierover meer dan eens een oorzakelijk verband met onze voeding aan.

Vet, suikers en zout zijn onder andere aangewezen als de boosdoeners hiervan en ruimschoots aanwezig in onze dagelijkse voedingspatronen.

Je zou dus zeggen dan de gezondheidszorg snakt naar een veilig alternatief!

Diabetes en overgewicht

Stevia biedt uitkomst in de strijd tegen suikerziekte en overgewicht.

Het is zoet, maar bevat geen suikers zodat de energie-inname beperkt blijft. Men zou er een vol gevoel van krijgen, wat eventuele extra, overbodige consumptie voorkomt.

Hiernaast heeft wetenschappelijk onderzoek aangetoond dat het geen effect heeft op de bloedsuikerspiegel en de productie van insuline in het lichaam. Wel bevordert het de insuline gevoeligheid van het lichaam, wat de kans op diabetes verkleint.

Hierdoor kunnen diabetici gevarieerder eten en toch hun bloedsuikerniveau stabiel houden.

Hiernaast kan ons lichaam stevia niet direct opnemen. De darm neemt een deel op, wat echter via de urine het lichaam weer verlaat. De rest van de stof verlaat via de uitwerpselen het lijf, zonder opgenomen te worden in de bloedbaan.

Dit voorkomt dat er energie opgeslagen wordt in de vorm van vetten. Bij een te hoge energie inname zullen deze vetten namelijk achterblijven in het lichaam, omdat hier geen beroep op gedaan wordt om energie te leveren.

Hiernaast is het een veilige optie voor kinderen. Niet alleen om overgewicht te voorkomen, maar ook omdat het tandglazuur niet aangetast wordt.

Chronische ontstekingen en kanker

Stevia bevat kaempferol en quercetine, twee flavonoïden die een sterke antioxidante werking hebben. In een wereld waar veel mensen lijden aan ziekten zoals artritis, chronische bronchitis, reuma, de ziekte van Crohn etcetera, is een antioxidant zeer welkom.

Antioxidanten beschermen onze lichaamscellen tegen vrije radicalen. Dit zijn moleculen die de normale processen van onze cellen kunnen verstoren en reacties kunnen vormen met bijvoorbeeld het DNA.

Hierdoor raakt ons weefsel beschadigd, met (soms onoplosbare) ontsteking en verstoorde celdeling (kanker) tot gevolg.

Hiernaast zijn er enkele studies bekend waarin de stof stevioside het ontwikkelen van kanker tegen zou gaan. Hierbij bevorderde het sterfte onder kankercellen, blokkeerde het de groei van deze gezwellen en had het een giftige uitwerking op kankercellen in het bloed en weefsel.

Sinds 2008 wordt strikt in de gaten gehouden of er allergische reacties of stevia gemeld worden. Onderzoek wijst aan dat de kans hierop klein is. Tot op heden zijn er nog geen gevallen van allergie bekend.

Hart- en vaatziekten

De stof kaempferol heeft nog een fijne eigenschap. Het bevordert de productie van nitrische oxide, een stof die vasodilatatie (bloedvatverwijding) en de bloedstroom bevordert.

Dit verlaagt de bloeddruk en beschermt hierdoor tegen hart- en vaatziekten.

Hiernaast zou stevia het LDL gehalte van het cholesterol verlagen en het HDL gehalte verhogen. Ook hierdoor wordt het risico op hart- en vaatziekten verminderd.

Stevia in het nieuws

In 2008 laaide de discussie rond het gebruik van stevia weer op. De media gaf hier veel aandacht aan, omdat het verhandelen van het middel verboden werd.

Dit vond zijn oorsprong in een vergunningaanvraag van de Vlaamse onderzoeker prof. Geuns, om het product te mogen verkopen. Maar hiervoor moet eerst de veiligheid van het product bewezen worden. Helaas waren de onderzoeksresultaten hierover nog niet beschikbaar.

Men meende uit voorgaande dierproeven dat het middel kanker, vruchtbaarheidsproblemen en mogelijk DNA schade kon aanrichten.

Sindsdien is echter enorm veel wetenschappelijk onderzoek gedaan naar het effect van deze stof. Zowel bij mensen als bij dieren zijn geen negatieve effecten gevonden.

Ook hebben bedrijven zoals Coca Cola het zuiveringsproces verbeterd en gepatenteerd, waarna dit internationaal werd goedgekeurd.

Let op: deze veilige positie geldt alleen voor de gezuiverde vorm, niet voor de onbewerkte bladeren en ‘ruwe’ versie van stevia. Daarom is het beter om tijdens de zwangerschap geen bladeren of groene stevia te gebruiken. Hier is simpelweg nog niet genoeg onderzoek naar gedaan.

Hiernaast ligt Azië het consumptiepatroon van stevia veel hoger dan in de Westerse wereld. Hier zijn nog geen studies op gericht, evenals de effecten van gebruik op de (zeer) lange termijn.

Daarom is nog steeds aanvullend onderzoek nodig om de effecten op brede schaal te kunnen bekijken.

Bijwerkingen van stevia

Om aan te geven dat stevia een goedgekeurd, veilig product is, heeft het in ons land een E-nummer gekregen.

Er bestaan veel wilde theorieën over deze nummers. Dit is echter louter een code die aangeeft dat de genoemde stof geschikt is voor menselijke consumptie en de eigenschappen van voedingsmiddelen verbetert.

Het is echter wettelijk verboden in de ingrediëntenlijst van een product de woorden “stevia”, “stevioside”, “steviabladextract” en “rebaudioside A” te gebruiken. In plaats daarvan moet “met zoetstof(fen)” of “met suiker(s) en zoetstof(fen)” gebruikt worden.

Wil je dus zeker weten dat er stevia in een product zit? Kijk dan in de ingrediëntenlijst naar de naam “steviolglycosiden” of de code E960.

Hiernaast worden maximale waarden in onze producten streng gereguleerd, waardoor een normaal eetpatroon absoluut geen risico op overdosering oplevert. De aanvaardbare dagelijkse inname is wereldwijd gesteld op 4 mg per dag per kg lichaamsgewicht.

Deze aantallen worden ondersteund door de Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO), de World Health Organization (WHO) en de Amerikaanse Food and Drug Administration (FDA). Ook in Europa wordt dit erkend.

Deze hoeveelheid betekent dat een persoon van 60 kg zwaar zo’n 30 zoetjes per dag als maximum heeft. Ook moeten we meer dan 3 liter light frisdrank wegwerken om over de aanvaardbare dagelijkse hoeveelheid te gaan.

Hoewel dit gedrag in het voedingspatroon van de Amerikanen geregeld voorkomt, zal dit in Europa slechts bij hoge uitzondering plaatsvinden.

Wanneer stevia in zijn gezuiverde vorm en met mate gebruikt wordt, zal dit geen bijwerkingen veroorzaken.

Conclusie

Om een compleet en correct beeld te krijgen van de werking van stevia, is meer onderzoek nodig. Dit moet zich voornamelijk richten op een aanhoudend verhoogd gebruik en lange termijn effecten.

Ook het effect van de pure bladeren en groene (‘ruwe’) stevia moet nader onderzocht worden voor veilig gebruik.

Toch kan men concluderen uit de studies van gezondheids- en voedingswaakhonden dat de inname van gezuiverde  stevia in gepaste mate (ADH) veilig is.

Het is zonder twijfel een goede vervanger van stoffen zoals suikers en aspartaam, die aantoonbare, ernstige gevolgen voor de gezondheid hebben.

Gebruik een kruid of extract hiervan echter nooit als complete vervanging van medische hulp. Zoek in het geval van (vermoeden van) een ernstige aandoening eerst raad bij een medisch professional.