Aandoeningen A-Z

Prikkelbare darm syndroom (PDS): symptomen, oorzaken en behandeling

prikkelbare darm syndroom

Prikkelbare darm syndroom is een aandoening waaraan zo’n 500.000 mensen in Nederland lijden.

Het is de meest voorkomende oorzaak van maag- en darmklachten bij volwassenen.

Ook is het één van de meest voorkomende aandoeningen van het spijsverteringsstelsel.

Er wordt momenteel nog veel onderzoek gedaan naar prikkelbare darm syndroom, met name naar de oorzaken ervan.

PDS is niet levensbedreigend, maar het kan er wel voor zorgen dat een patiënt veel minder activiteiten buitenshuis gaat ondernemen en geïsoleerd raakt van de buitenwereld.

Slechts een derde tot de helft van de patiënten die PDS-achtige klachten hebben, zoekt daadwerkelijk verdere hulp.

En dat is zonde want er zijn veel manieren om de klachten te verminderen.

Lees in dit artikel alles over de betekenis, symptomen, mogelijke oorzaken en triggers, en behandeling van een spastische darm, zoals PDS ook wel genoemd wordt.

Wat houdt prikkelbare darm syndroom in?

Prikkelbare darm syndroom is een chronische darmstoornis. Het wordt ook wel spastische (dikke) darm of spastisch colon genoemd.

In het Engels wordt het IBS (irritable bowel syndrome) genoemd.

De darmen maken bij het verteren van voedsel knijp- en kneedbewegingen.

Bij prikkelbare darm syndroom gaan de bewegingen van de darm te snel, te langzaam of zijn ze onregelmatig. Dit wordt ook wel ‘verstoorde darmmobiliteit’ genoemd. De darmen trekken dus te snel of te langzaam samen.

Dit levert allerlei klachten op en maakt het lastiger om voeding op de juiste manier te verteren.

Lees ook: lactose intolerantie

Symptomen prikkelbare darm syndroom

De symptomen bij prikkelbare darm syndroom lopen uitéén.

De meeste patiënten ervaren een zeurende, stekende pijn en kramp in de buik. Je hoort vaak de darmen borrelen.

Verder kun je regelmatig last hebben van een opgeblazen gevoel, brandend maagzuur en een afwijkend ontlastingspatroon (diarree, of juist verstopping; ook wel obstipatie of constipatie genoemd).

Veel mensen met prikkelbare darm syndroom hebben bovendien last van winderigheid, misselijkheid en soms slijm in de ontlasting.

Bloed in de ontlasting komt ook wel voor maar dit is zeker een reden om zo spoedig mogelijk een arts te waarschuwen.

Na je stoelgang worden de klachten vaak tijdelijk minder.

Naast problemen met de darmen en maag komen klachten voor als vermoeidheid, slapeloosheid, neerslachtigheid, hoofdpijn, duizeligheid, zich flauw voelen, rugpijn, pijn in de heupen, koorts, pijn tijdens en / of na het vrijen, moeite hebben met plassen, onregelmatige menstruatie en schildklierproblemen.

Niet iedereen heeft dezelfde klachten en iedere persoon kan per dag ook weer andere ongemakken ervaren. Bovendien kan de ernst van de klachten per dag verschillen.

De eerste symptomen beginnen vaak tussen het 15de en 30ste levensjaar.

Prikkelbare darm syndroom komt bij zowel mannen als vrouwen voor, maar het komt ongeveer twee keer zo vaak bij vrouwen voor dan bij mannen. Zo’n 15-20% van de vrouwen krijgt te maken met PDS, tegenover zo’n 5 tot 20% van de mannen. De klachten zijn bij vrouwen vaak ook ernstiger. Met name rond de menstruatie.

PDS klachten lijken vaak erg op die van darm-ontstekingsziekten zoals de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa. 33% van de patiënten met één van deze ontstekingsziekten heeft ook last van PDS.

Oorzaken en risicofactoren prikkelbare darm syndroom

Er zijn geen specifieke oorzaken gevonden voor PDS. Hiernaar moet nog veel onderzoek worden gedaan.

Prikkelbare darm syndroom kan wel erfelijk bepaald zijn.

PDS kan ontstaan als gevolg van een darminfectie, zoals voedselvergiftiging.

Er bestaat verder een relatie tussen prikkelbare darm syndroom en de volgende aandoeningen:

  • Candida infectie. Bij 18% van de mensen met PDS zien artsen ook een candida overgroei
  • Wormen en darmparasieten
  • Schildklierproblemen
  • Voedselallergieën en voedselintolerantie voor bijvoorbeeld gluten (coeliakie, ontstekingsziekte van de dunne darm), tarwe, zetmeel, lactose en koemelk

Andere voedingsmiddelen die de klachten bij de prikkelbare darm syndroom kunnen doen verergeren zijn: eieren, ui, paprika, pittig eten, bepaalde kruiden, koffie, sterke thee, koolzuurhoudende frisdranken, bepaalde koolsoorten, peulvruchten, rood vlees, citrusvruchten, erg vet eten, alcohol, suikers en zoetstoffen.

Drink je te weinig water, eet je vezelarme voeding, eet je ’s avonds laat nog vaak zwaar voor het slapen gaan, doe je weinig aan beweging, heb je teveel stress en / of slik je medicijnen zoals antibiotica, dan zijn dit factoren die prikkelbare darm syndroom kunnen ‘uitlokken’.

Bovengenoemde zaken hebben een negatieve invloed op de darmflora.

Diagnose prikkelbare darm syndroom

Anders dan bij andere darmaandoeningen wordt bij PDS de diagnose gesteld op basis van de klachten en niet op basis van de oorzaken, omdat daar nog te weinig van bekend is.

Eerst worden meestal andere darmaandoeningen zoals de ziekte van Crohn, colitis ulcerosa, lekkende darm syndroom en darmkanker uitgesloten voordat er eventueel een diagnose prikkelbare darm syndroom wordt gesteld.

Een betrouwbaar onderzoek is de colonoscopie; een endoscopisch onderzoek van het slijmvlies (de binnenbekleding) van de dikke darm en eventueel het einde van de dunne darm.

Dit onderzoek wordt uitgevoerd door een internist, meestal een gastro-enteroloog.

Via de anus wordt dan een lang dun slangetje met aan het uiteinde een lampje en piepklein cameraatje (endoscoop) ingebracht. Dit is niet zo prettig voor de patiënt, maar wel zinvol. Je kunt eventueel een roesje krijgen zodat het minder vervelend is.

Aanvullend wordt soms een röntgenonderzoek, bloedtest, biopsie (klein stukje weefsel van de darmen) of scan ingezet. Bij een feces onderzoek wordt je ontlasting onderzocht.

Behandeling prikkelbare darm syndroom

Helaas is er nog geen behandeling gevonden die echt volledig werkt voor iedereen. Medicijnen werken niet altijd en niet voor iedereen.

Vaak worden krampwerende middelen, diarreeremmers (vochtbinders), pijnstillers, maagzuurremmers en /of  laxeermiddelen voorgeschreven.

Laxeermiddelen kunnen bij sommige patiënten verlichting geven maar het gebruik hiervan op lange termijn is niet aan te raden.

Een diëtiste kan je helpen met het aanpassen van je voedingspatroon. Je kunt bijvoorbeeld het FODMAP dieet gaan volgen. De eetvoorschriften bij dit dieet halveren de klachten bij prikkelbare darm syndroom. Dit heeft onder andere te maken met bepaalde groepen koolhydraten in de voeding die je bij dit dieet wel en niet mag eten.

Een glutenvrij dieet is sowieso aan te raden.

Eet in plaats van glutenhoudende producten veel groenten en fruit waar oplosbare vezels inzitten.

Aanvullend kun je eventueel speciale vezelpreparaten zoals Psylliumvezels innemen. Vezels bevorderen de peristaltische beweging (het samentrekken) van de darm en de gezondheid van de darmwand.

Ook probiotica zijn heel goed bij PDS klachten.

Je kunt ook eens kijken naar het (anti) candida dieet of Paleo dieet.

Er bestaan veel natuurlijke middelen om prikkelbare darm syndroom klachten te verminderen, bijvoorbeeld binnen de homeopathie.

Een bewezen werkzame alternatieve behandeling is hypnotherapie. Door middel van hypnose kunnen pijnklachten worden verminderd.

Ook osteopathie (manuele therapie) biedt uitkomst. Deze behandelwijze heeft als doel om de beweeglijkheid van alle weefsels in je lichaam te optimaliseren, dus in dit geval met name de darmen.

Zelf kun je met specifieke lichaamsoefeningen en massage drukpunten de beweeglijkheid van je darmen stimuleren.