Aandoeningen A-Z

Oorzaken van flauwvallen

flauwgevallen vrouw wordt geholpen door man

Wat zijn de oorzaken van flauwvallen?

Flauwvallen kan beangstigend en onvoorspelbaar zijn.

Daarom is het goed om erachter te komen wat de oorzaak is, zodat je deze kunt aanpakken en (laten) behandelen.

1 op de 3 mensen valt weleens flauw. Het komt het meest voor bij meisjes in de pubertijd.

Vroeger kwam het veel voor bij vrouwen die een corset moesten dragen.

Gelukkig zijn we daar nu van verlost, maar de moderne tijd brengt ook welvaartziekten met zich mee die je laten duizelen.

Lees meer over de oorzaken van flauwvallen en hoe je frequent flauwvallen kunt voorkomen.

Wat gebeurt er bij flauwvallen?

Flauwvallen is een vorm van ‘wegraking’. Het wordt ook wel flauwte, reflex syncope of vasovagale collaps genoemd.

De bloedvaten verwijden zich en je bloeddruk en je hartslag dalen sterk voordat je flauwvalt.

Je hersenen hebben daardoor tijdelijk te weinig zuurstofrijk bloed.

Je raakt daardoor acuut en kort het bewustzijn kwijt, meestal een paar minuten maar het kan ook maar een paar seconden zijn. Je komt vanzelf weer (langzaam) bij bewustzijn.

Flauwvallen is een veiligheidsmechanisme van het lichaam om de hersenen te beschermen en de bloeddruk te reguleren.

Symptomen flauwvallen

Over het algemeen voelen mensen zich voorafgaand aan het flauwvallen al niet zo lekker, al zullen ze dat niet altijd aangeven.

Symptomen zijn afhankelijk van de oorzaken van het flauwvallen. Je hebt vaak last van:

  • Licht gevoel in je hoofd, draaierig, duizeligheid
  • Gevoel van zwakte in je spieren en / of tintelingen
  • Wazig zicht of tunnelvisie, vlekken voor je ogen zien en / of dubbel zien
  • Hoofdpijn
  • Bleek zien
  • Verhoogde hartslag
  • Misselijkheid, overgeven
  • Benauwdheid
  • Vermoeidheid, verward zijn
  • Oorsuizen
  • Warm hebben en zweten, klamme handen
  • Koude handen en voeten
  • Soms blauwe lippen

Vlak voor het flauwvallen kan iemand de ogen wegdraaien.

Dan valt de persoon op de grond en heeft de ogen dicht of half open. Het lichaam is slap en de persoon is niet aanspreekbaar. In het geval van epilepsie schokt het lichaam.

Na het bijkomen is de persoon vermoeid, dorstig, heeft nog steeds een algeheel zwak gevoel, lusteloosheid, kan emotioneel en verward zijn en last hebben van hoofdpijn. Vaak kan de persoon zich het voorval niet helder herinneren.

Oorzaken van flauwvallen

Meestal zijn de oorzaken van het flauwvallen relatief onschuldig en gemakkelijk aan te wijzen.

In bepaalde gevallen zijn de oorzaken ernstiger. In alle gevallen moeten deze serieus genomen worden en worden aangepakt.

Inspanning en vermoeidheid

Flauwvallen gebeurt vaak na een grote inspanning zoals sporten, of bij vermoeidheid, bijvoorbeeld na heel lang staan of weinig slaap.

Trauma

Ook treedt een flauwte vaak op wanneer iemand pijn heeft of bloed verliest als gevolg van een trauma, bijvoorbeeld na een ongeval. Bij een hersenschudding kan het gebeuren dat iemand flauwvalt.

Te snel opstaan

Eveneens kun je simpelweg te snel zijn opgestaan. Dit wordt orthostatische syncope genoemd.

Lege maag

Oorzaken van flauwvallen zijn vaak: een lege maag of te weinig goede brandstof om op te teren.

Hitte

Ook overweldigd worden door warmte is een risico voor flauwvallen: je bent te lang (onbeschermd) in de zon geweest, of in de sauna.

Benauwdheid

Een benauwde ruimte zorgt eveneens voor te weinig zuurstof.

Bloedarmoede

Door onder andere een ijzertekort of een heftige menstruatie kun je bloedarmoede krijgen. Dat maakt je gevoelig voor flauwvallen. Ook een vitamine B12 tekort maakt je slap en duizelig.

Veel vrouwen hebben tijdens de zwangerschap en / of de overgang last van flauwtes.

Hematofobie

Het zien van bloed of het laten prikken van bloed kan je ook doen laten flauwvallen. Dit wordt bloedangst of hematofobie genoemd.

Lage bloeddruk

Heb je last van lage bloeddruk (hypotensie)? Dan ligt het risico van flauwvallen op de loer.

Diabetes

Bij diabetes mellitus moet je insuline spuiten. Dat is een lastige handeling omdat het heel precies moet gebeuren. Spuit je te weinig insuline dan kun je een hypo krijgen en flauwvallen.

Ook bij insuline-resistentie, het voorstadium van diabetes (prediabetes) kunnen mensen flauwvallen.

Epilepsie

Een epileptische aanval is één van de belangrijke oorzaken van flauwvallen. Je lichaam gaat dan in veel gevallen schokken. Daarbij kun je schuim op de mond krijgen en bestaat het gevaar van bijten op de tong.

Hyperventilatie- en paniekaanval

Ook hyperventilatie is één van de oorzaken van flauwvallen. Dit kan onder andere ontstaan door een luchtwegaandoening of stress.

Paniek kan ontstaan binnen grote groepen mensen, bij drukte, bijvoorbeeld op een festival of in het openbaar vervoer en wanneer mensen elkaar gaan verdrukken.

Bij heftige emoties kun je ook flauwvallen. Bijvoorbeeld wanneer je je grote idool in het echt ontmoet, hevige stress ervaart door de schrik of een angst- of paniekaanval beleeft.

Val je vaker flauw dan gaat ook de angst voor het flauwvallen een rol spelen. Dit gevoel van paniek vergroot het risico op het flauwvallen alleen nog maar meer.

Inademing gassen

Verder kun je door inademing van chemische middelen of giftige (rook)gassen onwel worden en flauwvallen.

Alcohol, drugs en medicijnen

Alcohol- en / of drugsmisbruik veroorzaakt eveneens flauwvallen. Denk aan het ‘comazuipen’.

Bijwerkingen van medicijngebruik en / of verkeerd medicijngebruik kunnen leiden tot flauwvallen. Bijvoorbeeld bij bètablockers en andere medicijnen voor hoge bloeddruk. Vooral bij ouderen gaat het daarbij nog weleens mis.

Evenwichtsverlies

Bij de ziekte van Menière is het evenwichtsorgaan aangetast waardoor je erg duizelig kunt worden en daardoor flauw kunt vallen.

Hart- en vaatziekten

Eén van de ernstigere oorzaken van flauwvallen is hart- en vaatziekte. Doordat de aders vernauwt en verstopt raken vermindert het functioneren van de bloedsomloop en krijgen je hersenen ook minder zuurstof. Behandeling hiervoor is essentieel.

Narcolepsie

De neurologische aandoening narcolepsie is een ziekte waarbij je plotseling in slaap kunt vallen. Je valt dus niet flauw maar voor de omgeving ziet het er wellicht wel zo uit.

Verschil flauwvallen en bewusteloosheid

Flauwvallen is een kortdurende bewusteloosheid.

Bewusteloosheid houdt langer aan en heeft vaak een ernstigere oorzaak. Je kunt hier niet uit worden gewekt zoals bij de slaap.

Het kan zijn dat hierbij ook de ademhaling en hartslag haperen of stoppen en kunstmatig moeten worden opgewekt en / of aan de gang moeten worden gehouden.

Een langdurige bewusteloosheid heet een coma.

Hulp voor iemand die flauwvalt

Is er een post van de EHBO in de buurt dan weten deze eerste hulp-verleners wat ze moeten doen.

Ook moeten er tegenwoordig in gebouwen waar veel mensen samenkomen bedrijfshulpverleners (BHV-ers) aanwezig zijn.

Wanneer iemand flauwvalt is het belangrijk dat je de persoon in principe laat liggen (zeker bij epilepsie!) mits het veilig is.

Je kunt iemand verplaatsen als verkeer, mensenmassa of felle zon gevaar oplevert. Leg iemand dan op een rustige, koele, veilige plek.

Controleer de ademhaling en hartslag. Zo kun je wellicht uitsluiten dat het gaat om verstikking, een beroerte of hartstilstand. Is er geen ademhaling en / of hartslag dan moet je 112 bellen en er moet gereanimeerd worden.

Zo niet, leg de persoon dan rustig in een stabiele zijligging met een kussen of opgerold kledingstuk onder het hoofd.

Verwijder knellende kleding rond de hals en de buik zoals een stropdas, strakke sjawls, en eventueel een strakke riem.

Leg eventueel een nat washandje op het voorhoofd.

Na het bijkomen

Wanneer de persoon weer bijkomt kun je diegene water en eventueel wat (druiven)suiker geven. Diabetici weten zelf vaak wat ze moeten doen.

De persoon kan vervolgens komen zitten, voorovergebogen met het hoofd richting de benen en eventueel een emmer bij misselijkheid. De persoon moet een tijdje rustig blijven zitten om te voorkomen dat deze nogmaals flauwvalt.

Activiteiten als autorijden, fietsen, of gevaarlijke apparaten bedienen zijn niet verstandig. Kijk of iemand de persoon naar huis kan brengen of naar een arts.

Oorzaken van flauwvallen voorkomen

Onlangs is uit onderzoek gebleken dat het erg belangrijk is om veelvuldig flauwvallen te voorkomen omdat het mogelijk meer schadelijke invloed op je lichaam zou hebben dan eerst werd gedacht.

Wat te doen bij een opkomende flauwte?

Ga allereerst altijd even zitten of liggen wanneer je het gevoel hebt flauw te gaan vallen, om verwondingen te voorkomen.

Ga bijvoorbeeld voorovergebogen met je hoofd richting je knieën zitten, liefst op een rustige, koele plek.

Raak niet in paniek want dat vergroot het risico op flauwvallen alleen maar. Probeer rustig te blijven ademen vanuit je onderbuik.

Sla je benen over elkaar heen; dat helpt!

Slik druivensuiker of iets anders zoets of bijvoorbeeld bouillon.

Oorzaken van flauwvallen voorkomen op lange termijn

Wanneer je vaak flauwvalt kun je je erg onveilig voelen en je lichaam wantrouwen.

Laat jezelf goed onderzoeken en ga onder behandeling in geval van een aandoening.

Het is belangrijk om mensen in je omgeving in te lichten wanneer je een aandoening hebt waarbij je kunt flauwvallen.

Vaak zijn veranderingen in leefstijl essentieel: leer maat te houden, creëer ritme in je eet-, drink-, slaap- en rustpatroon.

Leer duidelijk je grenzen aanvoelen, met name als je van tevoren weet welke situaties een flauwte triggeren.

Bij psychische oorzaken van flauwvallen is het verstandig om in behandeling te gaan bij een psychotherapeut of coach en ademhalingsoefeningen te leren. Daar kun je ook de angst voor het flauwvallen zelf aanpakken.

Wees nauwkeurig bij het gebruik van medicatie / insuline.

Houd altijd druivensuiker op zak. Maar probeer vooral goed te eten met langzame koolhydraten; dat is uiteindelijk gezonder.

Slik eventueel extra ijzer en vitamine B12.