Aandoeningen A-Z

Lactose intolerantie: symptomen, oorzaken, diagnose en behandeling

lactose intolerantie

Lactose intolerantie: het lijkt steeds vaker voor te komen.

Eigenlijk is ons lichaam na ons derde levensjaar niet meer goed ingesteld op een teveel aan lactose.

Maar in de westerse wereld zijn we nu eenmaal dol op zuivel.

En in Nederland hebben we al helemaal een zuivel-traditie.

Ook zitten melkproducten natuurlijk verwerkt in veel producten zoals koeken, chocolade, brood, sauzen, soepen, enzovoorts.

We krijgen dus zowel bewust als onbewust veel lactose binnen. Maar ondanks dat deze stof lastig is voor het lichaam om te verteren krijgen de meeste mensen geen (ernstige) klachten.

Ben je echter lactose intolerant dan zal je dit wel degelijk merken, al schrijf je je klachten in eerste instantie wellicht toe aan andere oorzaken.

In dit artikel leggen we uit wat een lactose intolerantie precies inhoudt en wat de symptomen en eventueel onderliggende oorzaken zijn.

En hoe je na de diagnose op een gezonde manier met je nieuwe voedingspatroon aan de slag kunt gaan.

Wat is lactose intolerantie?

Lactose is melksuiker en komt voor in melkproducten. Een intolerantie betekent dat een stof niet of niet goed verdragen wordt. In dit geval is dat dus lactose.

De lactose kan bij een intolerantie niet of niet volledig verteerd worden en de melksuikerdeeltjes komen niet of nauwelijks in het bloed terecht.

De lactose komt in plaats daarvan onveranderd in de dikke darm terecht en kan daar voor klachten zorgen.

Mensen met een lactose intolerantie hebben een tekort aan het enzym lactase (lactasedeficiëntie).

Het lactase enzym wordt aangemaakt door de dunne darmwand en helpt bij de vertering van lactose in de dunne darm; dat wil zeggen het omzetten van lactose naar (o.a.) glucose, een vorm van suiker.

Jonge zoogdieren, dus ook menselijke zuigelingen, maken voldoende lactase enzymen aan.

Na het derde levensjaar neemt echter bij het grootste deel van de mensen de aanmaak van lactase enzymen af.

Maar liefst 75% van de volwassen mensen kan lactose eigenlijk niet goed verteren (lactose-malabsorptie). Dat betekent echter niet dat deze mensen ook daadwerkelijk intolerant zijn.

Pas wanneer iemand bij gebruik van de aanbevolen dagelijkse hoeveelheden zuivel klachten krijgt is er sprake van een lactose intolerantie.

Lees ook: is melk gezond of ongezond?

Verschil tussen lactose intolerantie en koemelkallergie

Er is een verschil tussen een lactose intolerantie en een koemelkallergie.

Het zijn allebei typen van overgevoeligheid voor voeding en de reactie van het lichaam op de melk is soortgelijk, maar de oorzaak is verschillend.

Een voedsel-intolerantie is niet hetzelfde als een voedsel-allergie.

Een koemelkallergie is een voedselallergie. Bij een koemelkallergie is er sprake van een overdreven reactie van het immuunsysteem op het koemelkeiwit.

Bij een lactose intolerantie reageert het lichaam op de melksuiker vanwege een tekort aan de stof lactase en het niet goed kunnen verteren van lactose.

Het is wel zo dat veel mensen naast hun overgevoeligheid voor lactose ook overgevoelig zijn voor caseïne, het belangrijkste eiwit in melk.

Lees ook: soorten voedselallergieen

Symptomen lactose intolerantie

Niet iedereen heeft in de gaten dat er sprake is van een lactose intolerantie.

Er kunnen soms niet of nauwelijks klachten zijn en de klachten kunnen ook vaag zijn.

Een bekend symptoom van lactose intolerantie is vermoeidheid. Het kost je lichaam natuurlijk erg veel energie wanneer het moeite heeft om lactose te verteren.

Verder komen darmklachten veelvuldig voor na het eten van lactose-houdende producten.

Je kunt dan denken aan wisselende structuur van de ontlasting, diarree of juist obstipatie, buikpijn / buikkramp, een opgeblazen gevoel, winderigheid, misselijkheid en overgeven.

Ook komen klachten aan de luchtwegen voor: een verstopte neus, loopneus, astmatische klachten, bijholte-ontstekingen en hieraan gerelateerd ook rode, geïrriteerde ogen.

Bovendien kun je het merken aan je huid en last krijgen van bijvoorbeeld eczeem, acne, jeuk, netelroos, een gezwollen huid en overmatig zweten.

Lees ook: melkvervangers: 5 alternatieven voor melk

Oorzaken lactose intolerantie

Er worden drie vormen van lactose intolerantie onderscheiden.

Van welke vorm je last krijgt is afhankelijk van de oorzaak ervan.

1. Aangeboren congenitale lactose intolerantie

Deze variant is erfelijk bepaald. In dit geval heb je dus in principe al vanaf je geboorte last van de intolerantie en kun je ook geen moedermelk verdragen.

Je blijft er je hele leven mee opgezadeld. Deze vorm is overigens vrij zeldzaam.

2. Primaire lactose intolerantie

De meest voorkomende variant. Zoals in het begin van dit artikel beschreven maak je bij deze vorm na je 3e jaar niet voldoende lactase meer aan om lactose goed te kunnen verteren.

3. Secundaire lactose intolerantie

Bij deze vorm kan door een (tijdelijke) beschadiging van de darmwand lactase niet goed meer worden aangemaakt.

Deze beschadiging kan worden veroorzaakt door diverse onderliggende aandoeningen.

Denk aan:

  • Een darminfectie of ontsteking
  • Een operatie aan de darmen
  • Een verstoorde darmwerking door langdurige stress
  • Langdurig gebruik van bepaalde medicijnen zoals antibiotica
  • Alcoholmisbruik
  • Misbruik van laxeermiddelen
  • Ondervoeding
  • Darmparasieten
  • Na galblaasverwijdering
  • Na een maagverkleining
  • Na bestraling

Wanneer de darmwand hersteld is verdwijnt de lactose intolerantie meestal ook weer.

Lactose intolerantie komt minder voor bij West-Europeanen en Noord-Amerikanen.

Allochtone Nederlanders hebben dus vaker last van een lactose-intolerantie. Ook in het Mediterrane gebied zijn veel mensen lactose intolerant.

Dit is puur een genetische kwestie. Door de migratie en het overnemen van westerse gebruiken in andere delen van de wereld kan dit wellicht in de toekomst veranderen.

Er wordt door voedingsdeskundigen steeds meer getwijfeld over de effecten van zuivel op de gezondheid, met name koemelk. Er zouden bijvoorbeeld veel groeihormonen in verwerkt zitten die invloed hebben op de hormoonhuishouding.

De tijd dat alle kinderen elke dag schoolmelk kregen is hiermee voorbij.

Diagnose lactose intolerantie

De arts moet zorgen dat hij of zij andere aandoeningen kan uitsluiten, zoals koemelk-allergie, gluten-intolerantie (coeliakie), de ziekte van Crohn en het prikkelbare darm syndroom.

Voor het vaststellen van een diagnose wordt meestal gebruik gemaakt van de waterstof-ademtest.

Er wordt dan een hoeveelheid lactose toegediend op een nuchtere maag.

Wanneer er sprake is van lactose intolerantie zal de gemeten hoeveelheid waterstof die je uitademt een stuk hoger worden na een tijdje; namelijk wanneer de lactose de darmen bereikt.

Aangepaste voeding bij lactose intolerantie

Wanneer je lactose intolerant bent, is het verstandig om geen melkproducten (met dierlijke eiwitten) te eten of drinken.

Verschillende soorten melk, yoghurt, yoghurtdranken, kazen, toetjes en room kunnen heftige klachten veroorzaken.

Tegenwoordig bestaan er allerlei lactose-vrije producten, onder andere melk, yoghurt, room en kaas.

Ook zijn er op internet talloze lactose-vrije recepten te vinden.

Wanneer je wel graag af en toe producten met lactose wilt eten, bijvoorbeeld bij een verjaardag, op vakantie of in een restaurant, kun je middelen slikken om lactose beter te verteren.

Deze bevatten lactase en zijn verkrijgbaar in druppels en tabletten.

Je kunt in de meeste gevallen wel roomboter eten als je lactose intolerant bent. Roomboter bestaat met name uit vet en in dit melkvet zit nauwelijks lactose. Of je kiest voor geklaarde boter (ghee).

Drink liever in plaats van sojamelk bijvoorbeeld amandelmelk of havermelk.

Van het binnenkrijgen van teveel soja wordt vermoed dat het je hormoonhuishouding kan verstoren.

Let goed op of je voldoende essentiële aminozuren binnenkrijgt. Die vind je veelal in dierlijke eiwitten.

Eet je bijvoorbeeld geen vlees en vis en heb je een lactose intolerantie, dan is het goed om je eiwitbronnen in je dagelijkse voeding eens goed onder de loep te nemen.