Aandoeningen A-Z

Dikke voeten en enkels: oorzaken en behandeling

dikke voeten enkels

Gezwollen, opgezette, dikke voeten en enkels: reden om zo snel mogelijk uit die strakke, beknellende schoenen te willen.

En aan hoge hakken moet je al helemaal niet denken!

Jammer, want die passen nu net zo goed bij dat leuke nieuwe jurkje…

Vooral ’s avonds voelen je benen loodzwaar.

In dit artikel bespreken we de oorzaken van dikke voeten en enkels, en wat je eraan kunt doen.

Oorzaken van dikke voeten en enkels

Wanneer je je enkel verstuikt zwelt deze vaak op. Maar dikke voeten of enkels komen niet altijd door een blessure.

Als je lang stil hebt gezeten, bijvoorbeeld na een lange autorit, kun je last krijgen van opgezette voeten, enkels, tenen, kuiten en knieën.

In het geval van lang stilzitten, heeft dit ongemak te maken met je kuiten, die je onvoldoende gebruikt.

De kuitspieren zorgen er door middel van samentrekkingen normaliter voor dat het zuurstofarme bloed terug naar het hart wordt gecirculeerd. Aderkleppen zorgen ervoor dat dit geleidelijk gebeurt en dat het bloed niet terug kan lopen.

Als je lang stil zit circuleert je bloed niet goed en blijft het in je voeten, waardoor deze gaan opzwellen. Zeker als het dan ook nog warm is buiten, zullen je bloedvaten uitzetten.

Er wordt dan nog meer bloed aangevoerd en de druk op de aders stijgt. Er kan dan een vochtophoping ontstaan in één of beide voeten.

  • Mensen met overgewicht hebben meer kan op gezwollen voeten en enkels.
  • Mensen waarbij de aderkleppen minder goed functioneren en daardoor last hebben van spataderen, zullen automatisch ook meer last hebben van gezwollen voeten.
  • Mensen met beroepen waarbij je lang stil moet zitten of staan in dezelfde houding zijn gevoeliger voor het krijgen van dikke voeten en enkels.
  • Ouderen hebben vaak meer last doordat ze minder mobiel zijn en dus minder kunnen bewegen.
  • Vrouwen hebben over het algemeen meer last van opgezette voeten en enkels dan mannen. Tijdens de menstruatie houden vrouwen vocht vast en zwangere vrouwen hebben vaak het liefst comfortabele schoenen aan omdat zij ook meer vocht vasthouden in de voeten.

Het regelmatig last hebben van opgezette voeten kan ook een ernstigere oorzaak hebben. Er kan sprake zijn van hartfalen, een zogenaamd ‘trombosebeen‘ of chronisch veneuze insufficiëntie (een bloedklonter die de ader verstopt).

Door hogere druk in de aderen wordt het vocht dan niet goed afgevoerd. Zo’n overmatige vochtophoping heet ook wel ‘oedeem’, of specifiek in de voeten: lymfoedeem.

Ook nier- en leveraandoeningen en schildklierproblemen kunnen zorgen voor zwelling in voeten en enkels. Alle bovengenoemde kwalen kunnen tevens leiden tot spataders.

Bij regelmatige terugkerende klachten is het altijd raadzaam om de huisarts te bezoeken.

Wat kun je zelf doen ter voorkoming van gezwollen, dikke voeten en enkels?

  • Strek regelmatig je benen, met name als je lang stil hebt gezeten, tussendoor tijdens een lange autorit, en tijdens een vliegreis. Überhaupt is het goed om twee keer per dag een half uurtje te wandelen. Dit is behalve voor een betere vochthuishouding en bloedcirculatie ook goed voor de stofwisseling. Ook zwemmen en fietsen doen je benen goed en zijn minder belastend voor je knieën dan bijvoorbeeld hardlopen.
  • Draag kleding die de bloedcirculatie niet belemmert.
  • Drink voldoende! Daarmee wordt de bloedsomloop gestimuleerd. Denk ook aan groene thee of venkelthee.
  • Eet producten die vocht afdrijven, bijvoorbeeld: peterselie, bleekselderij, asperges, appelazijn, mierikswortel en venkel.
  • Eet minder zout; zout houdt vocht vast. Vermijdt E-nummers in je voeding.
  • Let op je houding tijdens het zitten. Ga bijvoorbeeld niet met je benen over elkaar zitten (hoe lekker dat ook zit!) Dit belemmert de bloedcirculatie.
  • Zorg voor goede schoenen: luchtdoorlatend, ondersteunend en met een goede pasvorm. Er bestaan ook panty’s die de bloedsomloop stimuleren. Deze geven meer ondersteuning. Ze vallen vaak onder de ‘shapewear’.
  • Stretch je benen!

Tips om dikke voeten en enkels te voorkomen tijdens een  lange reis:

  1. Zorg dat je voor je vertrek veel beweegt. Ga lekker wandelen, fietsen of doe andere activiteiten waarbij je je benen gebruikt.
  2. Draag geen strakke kleding zodat je bloedsomloop vrij kan stromen.
  3. Je kunt eventueel bloedsomloop stimulerende steunkousen dragen.
  4. Ga niet met je benen over elkaar zitten, hierdoor beknel je je bloedsomloop in je benen.
  5. Als je met de trein of het vliegtuig reist, maak dan af en toe een wandelingetje.
  6. Ook vanuit je stoel kun je wat oefeningen doen. Duw je benen een paar keer omhoog door je hielen omhoog te duwen. En als je dat een paar keer gedaan hebt, til beide benen iets op en maak fietsbewegingen in de lucht. Als laatste, maak cirkelende bewegingen met je voeten, enkels en tenen, eerst naar links en dan naar rechts.

Bovenstaande tips kun je preventief toepassen maar ook als het leed al geschied is. Wat je zelf nog kan doen als je voelt dat je voeten opgezet zijn:

  • Koelen (koud voetenbad of coldpack)
  • Masseren.
  • Zorg er voor dat je ’s nachts tijdens het slapen je benen iets hoger laat rusten dan de rest van je lichaam. Ook kun je je benen wanneer je overdag ergens zit te rusten leggen op een hoger gelegen voetenbankje of op een dik kussen. Zo stroomt het bloed niet teveel naar beneden.
  • Beperk het gebruik van alcohol en cafeïne (met name op warme dagen) in verband met het onttrekken van vocht uit je lichaam.

Behandeling door de arts

Bij een bezoek aan je huisarts, eventueel gevolgd door een uitgebreid onderzoek, kan deze verschillende behandelingen adviseren en toepassen (vaak kiest de arts voor meerdere behandelmethodes):

  • Steunkousen. Je hebt ze variërend van lichte, middelmatige en hoge druk.  Ze zijn beschikbaar in verschillende kleuren en patronen.
  • Medische compressiekousen. Deze zijn dikker dan reguliere steunkousen en zorgen voor een vastgestelde drukverdeling. Beide kousen zorgen ervoor dat de aderen gecontroleerd samendrukken met als doel het bloed gemakkelijker van voeten en benen naar het hart te laten terugvloeien. De compressiekous is echter uitsluitend op doktersadvies verkrijgbaar.
  • Waterafdrijvende pillen, ook wel plastabletten of duretica genoemd. De arts kan dit aanraden bij hartfalen, hoge bloeddruk of diabetes. Plaspillen stimuleren de aanmaak van urine in de nieren. Zo wordt het teveel aan vocht afgevoerd. Door het verlies van extra vocht zijn de bloedvaten minder vol. Hierdoor daalt de bloeddruk. Ook hoeft het hart minder kracht te gebruiken om het bloed rond te pompen. Deze medicijnen kunnen ook heftige bijwerkingen hebben zoals hartkloppingen. Stop er nooit zomaar ineens mee.
  • Mineralen. Mineralen zoals magnesium, natrium en kalium kunnen bijdragen aan de vochtbalans in het lichaam.
  • Oedeemtherapie (massage) door huidtherapeut of oedeemfysiotherapeut. Deze opwaartse bewegingen verdrijven het overtollige vocht.
  • Bij ‘allergisch angio-oedeem’ is er sprake van een vochtophoping ontstaan door een allergische reactie. Het is dan natuurlijk zaak om allergenen te vermijden.
  • Operatieve oedeemreductie oftewel vochtdrainage. Hierbij wordt een klein slangetje gebruikt wat meestal met een naaldje bevestigd wordt in de buikholte. Vanuit daar wordt het overtollige vocht afgevoerd.

Tot slot is het denk ik belangrijk om te concluderen dat voorkomen beter is dan genezen.