Aandoeningen A-Z

Bijnieruitputting: symptomen en behandeling

bijnieruitputting

Bijnieruitputting wordt wel ‘de ziekte van deze tijd’ genoemd.

Het lijkt een epidemie te worden en veel mensen zijn zich er niet eens bewust van dat ze rondlopen met deze aandoening.

Dat komt onder meer doordat veel huisartsen er nog niet bekend mee zijn of er niet echt in geloven.

Gelukkig lijkt hier verandering in te komen.

Dat de bijnieren uitgeput kunnen raken werd aan het begin van de 20ste eeuw al ontdekt maar pas in 1998 kwam er echt aandacht voor door de bestseller ‘Bijnieruitputting: het stressyndroom van de 21e eeuw‘ van de chiropractor James Wilson.

Heb jij het gevoel dat je je door de dag heen moet slepen; dat je uitgeblust bent? Heb je allerlei klachten waarvan je de oorzaak maar niet kunt achterhalen?

Dan raden wij je aan om dit artikel eens te lezen en wie weet dichterbij de aard van jouw klachten te komen.

Wat is de functie van je bijnieren?

Je bijnieren (bijniermergcellen) zitten vlak boven je nieren en maken deel uit van je hormoonstelsel (endocrien systeem).

Bijna alle processen in je lichaam worden aangestuurd en bepaald door hormonen. Ook je stemming is mede afhankelijk van je hormonen.

De bijnieren zorgen voor de productie van diverse hormonen, zoals adrenaline, noradrenaline, androgenen (zoals testosteron), corticosteroïden (zoals cortisol) en mineralocorticoïden (zoals aldosterone).

In dit artikel over bijnieruitputting ligt de focus op cortisol en aldosterone.

Cortisol is betrokken bij veel processen in het lichaam, bijvoorbeeld bij het reageren op stress en het herstellen van stress.

Het hormoon zorgt ervoor dat er energie wordt vrijgemaakt om alert te kunnen reageren en zorgt ook weer voor het herstel na stress.

Daarbij is cortisol verantwoordelijk voor het hongergevoel in de morgen, de vertering van voedsel, het slaap-waakritme en het immuunsysteem (cortisol is een ontstekingsremmer).

Aldosterone is een (steroïde)hormoon van de bijnierschors dat zorgt voor het regelen van de water- en zoutbalans (kalium-natrium balans) in het lichaam, en voor een regelmatige bloeddruk.

Aldosterone geeft een seintje aan de nieren als er meer of minder zout mag worden uitgescheiden via de urine.

Symptomen bijnieruitputting

Bijnieruitputting is een syndroom: een verzameling van symptomen. Deze symptomen bouwen zich vaak langzaam op, gedurende enkele maanden.

Bijnieruitputting kan ook plotseling opkomen (acute bijnieruitputting).

De klachten verschillen per persoon. Veel van onderstaande klachten zijn gerelateerd aan schildklierklachten.

  • Moe bij het opstaan
  • Gewichtstoename en moeite met afvallen (overactieve bijnieren)
  • Gewichtsverlies en verminderde eetlust (uitgeputte bijnieren)
  • Haaruitval
  • Ademhalingsproblemen
  • Verlangen naar zoetigheid en/of zout
  • Uitputting
  • Lang herstel nodig hebben van bijvoorbeeld griep
  • Misselijkheid en overgeven
  • Diarree
  • Uitdroging
  • Hoofdpijn
  • Stemmingswisselingen
  • Opgeblazen gevoel
  • Geen zin hebben in seks
  • Moeite met concentreren
  • Angstgevoelens
  • Oorsuizen
  • Schimmelinfecties zoals candida
  • Parasieten
  • Duizeligheid en flauwvallen
  • (Voedsel)allergieën
  • Vocht vasthouden
  • Slecht slapen
  • Gewrichtsklachten
  • Lage bloeddruk
  • Menstruatieklachten
  • Droge huid en droog haar
  • Pigmentvlekken
  • Kouwelijk zijn
  • Stijfheid
  • (Lage) rugpijn
  • Spierzwakte

Bijnieruitputting komt voor in alle leeftijdsgroepen en zowel bij mannen als bij vrouwen. Toch komt het vaker voor bij vrouwen van boven de 40 jaar.

Dit komt doordat de hormoonspiegel in de eierstokken na je 40ste begint te dalen en je bijnieren de hormoonproductie van de eierstokken moeten overnemen. Ze gaan dan harder werken, waardoor ze ook sneller uitgeput zijn.

Oorzaken bijnieruitputting

Chronische stress

Over de oorzaken van bijnieruitputting wordt nog volop gespeculeerd. Wat wel duidelijk is, is dat het in de meeste gevallen te maken heeft met chronische blootstelling aan stress.

Een beetje stress op bepaalde momenten in je leven is prima om je scherp te houden als mens.

In de huidige maatschappij zijn er echter veel mensen die te maken krijgen met een overdaad aan stress.

De bijnieren raken overbelast door het constant moeten produceren van stress-hormonen (cortisol), en raken uitgeput.

Daardoor kunnen ze op den duur nog nauwelijks cortisol en aldosterone aanmaken. Zo ontstaat een tekort aan cortisol en aldosterone, met alle gezondheidsgevaren van dien.

Bijnieruitputting is een mildere versie van de ziekte van Addison, waarbij de bijnieren nog nauwelijks cortisol produceren. Bijnieruitputting wordt ook wel een burn-out genoemd.

Andere mogelijke oorzaken

Onderzoekers hebben de afgelopen decennia meer (mogelijke) oorzaken gevonden voor bijnieruitputting.

Je kunt dan denken aan: gebruik van bepaalde medicijnen, tuberculose en andere infecties/bloedingen in de bijnieren en milieuverontreiniging zoals kwikvergiftiging.

Ongezonde en onvolledige voeding behoort ook tot de oorzaken van bijnieruitputting. Bijvoorbeeld een overdaad aan bewerkte, suikerrijke voeding en een tekort aan bepaalde vitaminen en mineralen en goede vetten zoals omega-3.

Ook auto-immuun reacties kunnen de bijnieren uitputten. Het lichaam beschouwt de bijnierschors in dat geval als lichaamsvreemd en zet de aanval in. Fibromyalgie is een voorbeeld van een auto-immuunziekte.

Bijnieren en schildklieren vormen een nauw verband met elkaar. Bijnieruitputting heeft een zeer negatieve invloed op de schildklier. Wanneer je een tekort aan schildklierhormonen hebt, kan het dus goed zijn dat je bijnieren ook zijn uitgeput.

Behandeling bijnieruitputting

Bij een bezoek aan de huisarts zal je medische geschiedenis uitgebreid worden besproken en je klachten in kaart worden gebracht.

Het is handig als je hier van tevoren al een lijstje van hebt bijgehouden, met daarbij ook eventuele vragen die je hebt voor je huisarts.

Vervolgens kunnen er verschillende tests worden uitgevoerd om te kijken of bijnieruitputting de bron is van je klachten.

  • Bloeddruk test; deze kun je eventueel al thuis doen als je een bloeddrukpompje hebt. Bij gezonde mensen stijgt de bloeddruk bij het opstaan. In het geval van bijnieruitputting stijgt de bloeddruk nauwelijks of daalt zelfs in ernstige gevallen. Je kunt dus je bloeddruk meten gelijk na het opstaan.
  • Speekseltest om onder andere het cortisol-niveau te meten. Dit wordt 4 keer op 1 dag gemeten omdat je cortisol-gehalte daalt gedurende de dag en het belangrijk is om deze daling waar te nemen om tot een eventuele diagnose te komen. Tip: zorg dat je van tevoren goed drinkt en geen droge mond hebt.
  • ACTH stimulatie test: eerst wordt het cortisol in je bloed gemeten. Vervolgens krijg je een injectie met de synthetische stof ACTH (adrenocorticotroop hormoon). ACTH is een stofje dat een signaal geeft aan de bijnieren om cortisol aan te maken. 30 minuten na de ACTH-injectie wordt het cortisol-gehalte dan nog een keer gemeten. Als de injectie met ACTH niet of nauwelijks gewerkt heeft, dan betekent dat dus dat je bijnieren niet of nauwelijks meer cortisol aanmaken en uitgeput zijn.
  • Pupilreflex-test: als er in een donkere ruimte plotseling licht op je ogen valt, knijpen de pupillen zich samen. Hoe langer de pupillen zich kunnen samentrekken, hoe beter je bijnieren functioneren. Als je pupillen binnen een paar seconden alweer groot worden, dan bestaat de kans dat je last hebt van bijnieruitputting.
  • CT-scan of MRI-scan om de bijnieren te controleren op afwijkingen.

Tests moeten worden uitgevoerd op een routine dag; dat wil zeggen dat je niet net die week een zwaar examen hebt of dat je bijvoorbeeld griep hebt.

Na de diagnose

Als je de diagnose ‘bijnieruitputting’ hebt gehad wordt er meestal gestart met hormoon-vervangende therapie door een endocrinoloog (specialist in het hormonale stelsel).

Je kunt hormoon-medicatie slikken of, als je dat niet kan in verband met overgeven (één van de symptomen), hormooninjecties krijgen.

Vaak krijg je ook extra natrium in de vorm van een zoutoplossing.

Goede voeding is zeer belangrijk. Dat is het altijd natuurlijk, maar als je bijnieruitputting hebt is het nog veel belangrijker om je lichaam te laten aansterken door goede voeding.

Voeding die je bloedsuiker normaliseert, veel goede vetten (omega-3 vetzuren) zoals die in kokosolie, vette vis, avocado, noten, algen, enzovoorts.

Geen bewerkte en suikerrijke voeding, geen producten die gisten bevatten (zoals brood), geen koffie en alcohol en aanvullend Himalayazout of Keltisch zeezout gebruiken om je zoutgehalte weer op peil te krijgen.

Er zijn diverse ‘diëten’ die je bij bijnieruitputting kunt volgen, zoals het hormoonbalans dieet, het candida dieet, het histamine dieet of het bloedgroepdieet.

Het is ook aan te raden om voedingssupplementen te slikken, zoals vitamine D, E en B, magnesium, selenium, zink, krillolie en chlorella.

Verder kun je bijnierschorsextracten slikken (van de bijnieren van runderen), rhodiola (rozewortel) en acerolapoeder (van de acerola kers).

Diverse essentiële olieën (zoals endoflex) kunnen een positieve werking hebben in het geval van bijnieruitputting, evenals chinese kruiden, probiotica, zoethoutwortelthee en oilpulling (de mond spoelen met olie).

Als je bijnieruitputting hebt, vraagt dit om aanpassingen in je leefstijl. Zaken als beweging, buitenlucht, voldoende slaap, mediteren, yoga en acupunctuur kunnen jouw levenskwaliteit enorm verbeteren.

Patiënten hebben ook baat gehad bij Emotion Free Techniques (een vorm van gedragstherapie waarbij er wordt geklopt op energie drukpunten) en een EMR (geluidsgolven) behandeling.

Hoog empathische en hoog sensitieve mensen lopen vaak meer risico op bijnieruitputting. Belangrijk is om om te leren gaan met stress en bijvoorbeeld medelijden en mededogen goed te kunnen onderscheiden zodat je minder kans hebt om uitgeput te raken.

In 1998 werd het boek ‘Bijnieruitputting: het stressyndroom van de 21e eeuw‘ van dokter James Wilson gepubliceerd. Dit boek is een absolute aanrader voor iedereen die meer over het onderwerp wil weten. Let er wel op dat de voedingsadviezen inmiddels deels verouderd zijn.