Aandoeningen A-Z

Aneurysma: oorzaken, symptomen, behandeling en voorkomen

aneurysma

Een aneurysma, oftewel een slagader-verwijding, kan gemeen sluimerend maar levensbedreigend zijn.

In dit artikel lees je over hoe je een aneurysma mogelijk kunt herkennen.

Hoe deze ontstaat en wat de complicaties zijn wanneer de slagader scheurt.

Ook vertellen we je hoe de behandeling eruit ziet en hoe je kunt voorkomen dat je een tikkende tijdbom wordt, door je leefstijl aan te passen.

Lees ook: Hoge bloeddruk verlagen zonder medicijnen

Wat is een aneurysma?

Een aneurysma verum is een plaatselijke bolvormige verwijding of uitstulping in een deel van het vaatstelsel, namelijk dat van een slagader (arterie). Het is een vorm van bloedvatmisvorming (arterioveneuze malformatie).

Wat is een slagader? Een gewone ader voert bloed naar het hart toe. Een slagader is een bloedvat dat zorgt voor het transport van bloed vanuit het hart naar de rest van het lichaam. Kenmerkend voor een slagader is dat je de hartslag erin kunt voelen.

Een aneurysma kan op meerdere plekken in het lichaam voorkomen.

De aorta (grote lichaamsslagader), loopt bijvoorbeeld vanuit de hartklep naar de borstholte en de buik. Bij de borstholte heet deze ‘thoracale aorta‘ en bij de buikholte ‘aorta abdominalis‘. Een aneurysma van de aorta abdominalis wordt ook wel AAA, triple A of A3 genoemd.

Ook kan er een aneurysma ontstaan in de hersenslagader, aan de onderkant van de hersenen.

Een slagader-verwijding (focale dilatatie) ontstaat doordat de wand van het betreffende bloedvat dun en zwak is geworden. Er zijn vele verschijningsvormen van aneurysma’s.

Wanneer de verwijding van de slagader toeneemt, kan deze zelfs scheuren. Dit wordt ‘dissectie‘ genoemd.

Albert Einstein bijvoorbeeld overleed 6 jaar na de diagnose aan een aneurysma dat ervoor zorgde dat de slagader scheurde.

Een aneurysma spurium is een ‘vals’ aneurysma. De verwijding wordt niet gevormd door de slagader zelf maar door nieuw gevormd bindweefsel buiten de slagader. Het lijkt echter veel op elkaar vandaar dat dit onderscheid wordt gemaakt.

Symptomen bij een aneurysma

Een aneurysma groeit langzaam en blijft daardoor vaak onopgemerkt. De bloedvaten zelf zijn ook gevoelloos.

Wanneer de verwijding drukt tegen omliggende organen of zenuwen kun je wel klachten krijgen.

In de buikaorta geeft een aneurysma soms vage rugklachten en buikpijn.

In de hersenen zorgt het soms voor hoofdpijn, dubbelzien, tinnitus (oorsuizen) en duizeligheid.

Je kunt de zwelling dikwijls ook voelen, bijvoorbeeld boven de navel. Je kunt dan de hartslag voelen.

Een aneurysma kan bloed lekken waardoor de klachten kunnen ontstaan of verergeren.

Bij een ruptuur (een barst of scheur) van het aneurysma ontstaat acuut intern bloedverlies en kun je binnen een paar minuten doodbloeden. Door een tekort aan circulerend bloed in je lichaam kun je vervolgens in een shock toestand raken.

Een ruptuur kan leiden tot een hersenbloeding en beroerte en kan weefsel- en orgaanschade of de dood tot gevolg hebben.

Oorzaken van een aneurysma

Soms kan het risico op aneurysma’s erfelijk bepaald zijn. Er zijn families waarin aneurysma’s vaker voorkomen. Door een aangeboren bindweefselziekte kun je er eveneens erfelijk mee belast zijn.

De grootste veroorzaker van slagader-verwijding is slagaderverkalking (atherosclerose).

Slagaderverkalking wordt met name veroorzaakt door roken. Tijdens het roken komen er veel schadelijke stoffen in je bloed terecht; de zogeheten verbrandingsproducten die bij het roken vrijkomen. Met name oudere mannen die roken lopen risico.

Lees ook: stoppen met roken: 10 tips van succesvol gestopte rokers

Ook hoge bloeddruk (hypertensie) kan het risico op een aneurysma in gang zetten.

Alcoholmisbruik, stress, overgewicht, slechte voeding en weinig beweging dragen hieraan bij.

Ook ontstekingsziekten en auto-immuunziekten zoals diabetes en reuma hebben een negatief effect op hart en bloedvaten.

In zeldzame gevallen kan een aneurysma ontstaan door een infectie van de vaatwand, bijvoorbeeld als gevolg van (bacteriële) bloedvergiftiging.

Diagnose aneurysma

Wanneer de aneurysma geen klachten geeft kan deze soms niet of slechts per toeval ontdekt worden.

Toch is het zeer belangrijk dat deze tijdig ontdekt wordt.

Door het maken van een CT scan of een MRI scan kan de definitieve diagnose worden gesteld. Hiermee kan ook de diameter en daarmee de ernst van het aneurysma worden bepaald.

Behandeling van een aneurysma

Behandeling is niet altijd noodzakelijk, wanneer de aneurysma niet ernstig verwijd is.

Vaak worden er in het begin van de behandeling medicijnen zoals antibiotica voorgeschreven om de groei van het aneurysma af te remmen en het bloed dunner te houden. Deze werken echter niet of nauwelijks, blijkt uit onderzoek.

Onmiddellijke veranderingen in de leefstijl van de patiënt worden geadviseerd.

Wanneer een slagader ernstig verwijd is, is een ingreep door een hart- en vaatchirurg of neurochirurg noodzakelijk.

Er wordt dan een prothese geplaatst op de plek van de verwijding.

Voorheen werden er klassieke open operaties uitgevoerd in geval van een aneurysma maar tegenwoordig wordt er gewerkt met minder ingrijpende ingrepen.

Bij een aorta aneurysma wordt er endovasculaire stentgraft (EVAR) toegepast om de aortawand te versterken en te voorkomen dat de aneurysma barst. Met behulp van een katheter wordt er via de lies een graft (een buisje van synthetisch materiaal) ingebracht, dat wordt ondersteund door een stent (metalen structuur).

Bij de hersenen wordt er preventief overgegaan op ‘coilen’: de hersenen worden met platina ultradunne draadjes behandeld die het aneurysma afsluiten maar wel de slagader open houden. Deze worden eveneens via de lies naar de hersenen geleid.

Na een operatie sta je minimaal nog een half jaar onder controle van de artsen.

Na een scheur van het aneurysma is de overlevingskans afhankelijk van de grootte en de diepte van de scheur. Vindt de scheur plaats in de buurt van de buik- of borstholte dan is de overlevingskans zeer laag.

Vindt de scheur plaats op een plek in de aorta waar deze ingeklemd zit tussen organen en andere weefsels dan is er meer kans om nog op tijd een ziekenhuis te bereiken waar de scheur operatief kan worden gedicht.